Bài viết sau là lá thư đầy tâm huyết của chưởng bộ môn Vovinam – Việt võ đạo gửi đến toàn thể môn sinh, Tuy được viết dưới danh nghĩa bộ môn Vovinam, nhưng những gì mà chưởng môn Lê Sáng tâm niệm đều có thể nghiệm đúng với mọi người luyện võ chân chính, những người đang hướng đến yếu tố hoàn thiện của một trong những lĩnh vực đồng hành lâu đời nhất với sự tồn tại của loài người – võ thuật. Thiết nghĩ, mỗi một người luyện võ, dù là môn sinh Vovinam hay không cũng nên đọc qua bài viết này: Mục đích học võ.

Các môn đệ thân mến !

Làm việc gì cũng cần có mục đích. Mục đích phải mang lại lợi ích cho con người thì việc làm mới có ý nghĩa, mới được mọi người công nhận, và người thực hiện sẽ cảm thấy hứng khởi mà đặt hết tâm trí vào công việc.

Học võ cũng vậy, nếu không có mục đích, chẳng khác gì người đi đường không biết mình đi đâu, người lính ra trận mà không biết mình ra trận để làm gì? Tuy vậy, có những mục đích cao xa đáng nâng lên thành lý tưởng, và có những mục đích tầm thường thiển cận, chỉ có giá trị và được đặt ra trong một giai đoạn nào đó mà thôi.

Người bắn cung, dù có lắp tên căng dây, nhưng nhắm mắt buông dây bừa đi thì đó là không có mục đích, sự bắn cung chẳng có ý nghĩa gì. Nếu chỉ nhằm những đích gần và thấp, rồi dí sát vào tận nơi mà bắn, hẳn dễ trúng lắm. Song sự bắn trúng đó chẳng mang lại cảm giác thích thú gì, vì đích đó tầm thường, thấp kém quá, có gì đáng hãnh diện ?

Cho nên khi mới học bắn có thể nhắm những đích gần và thấp, sau đó phải đặt lên một tầm mức cao xa hơn, việc bắn mới có ý nghĩa. Nhưng điểm quan trọng là ở chỗ suy nghĩ để tìm phương cách: Làm thế nào đạt tới, làm sao cho trúng đích? Chính những tính toán và sự sửa soạn để vươn tới thành quả đó là một cơ hội cho ta tự kiện toàn chính mình, gặt hái được nhiều kinh nghiệm để trở nên trưởng thành hơn.

Học võ cũng vậy, có mục đích mới có hứng thú để tạo đà tiến bộ. Cũng như học bắn cung, lúc đầu có thể nhắm những đích gần và thấp, như học võ để tự vệ, học võ vì ham thích võ thuật, muốn trở thành nhân vật giỏi võ. Ðó chỉ là ý nghĩ đầu tiên của những người mới bước chân vào ngưỡng cửa VOVINAM – VIỆT VÕ ÐẠO. Sau đó, người võ sinh sẽ thấy rằng: võ thuật và võ đạo là những chất liệu vô cùng quan thiết để xây dựng con người có ý chí, nghị lực, khoan hòa, đức độ, biết sống vì mọi người thì sẽ được mọi người yêu thương, tin tưởng. Ðược vậy, chắc chắn sẽ dễ dàng thành công trong đời sống. Ðó là học võ với tinh thần võ đạo, cao xa mà thiết thực, mọi môn sinh nếu cố gắng, kiên nhẫn theo đuổi, rèn luyện và tu dưỡng, đều đạt tới đích cả.

Với nhận thức trên, môn sinh VOVINAM – VIỆT VÕ ÐẠO học võ để thân thể khoẻ mạnh, trí tuệ minh mẫn, tâm hồn cao thượng, để có ý chí hơn, có nghị lực hơn, để tin tưởng cái giá trị thực sự nơi con người của mình, tin tưởng khả năng đóng góp của mình sẽ đắc lực hơn vào việc mưu cầu hạnh phúc chung cho gia đình, cho xã hội.

Chưởng môn Lê Sáng

Là “Quốc võ” của Việt Nam, Việt võ đạo – Vovinam sở hữu nhiều sát chiêu có thể khiến đối thủ gục ngã trong chớp mắt.

Đòn chân tấn công

Đây được coi là “đặc sản” nổi bật nhất của Vovinam.

Tuy nhiên khả năng áp dụng ngoài thực chiến khó hơn so với các kỹ thuật phản đòn và khóa gỡ (đề cập ở dưới), đòi hỏi người thực hiện phải tập luyện một cách cực kỳ thuần thục và linh hoạt.

Hệ thống đòn chân tấn công của Vovinam chia làm 21 chiêu, thực chất là dùng chân để tấn công vào điểm yếu hoặc quật ngã đối phương.

Đòn chân có thể dùng để đánh vào khớp cổ chân, khớp gối, bụng, mặt, gáy hoặc kẹp cổ để quật ngã đối thủ.

Nhìn chung các đòn chân của Vovinam bao gồm cả ưu và khuyết điểm. Ưu điểm rõ ràng nhất chính là tính chất bất ngờ và tạo ra lực tác động mạnh.

Tuy nhiên nhược điểm lại là khó thực hiện và trong thực tế có thể sẽ trở thành “con dao hai lưỡi” nếu không thực hiện thành công.

Giả sử nếu bay người lên kẹp cổ đối phương mà… trượt thì rất dễ tạo cơ hội cho đối phương thực hiện các đòn phản công.

Vật và chỏ

Vật và chỏ là hai vũ khí được đánh giá rất lợi hại của Vovinam. Theo nhiều nhà nghiên cứu võ thuật, Vovinam có vật hiệu quả như Judo và chỏ như Muay Thái.

Mặc dù có bắt nguồn từ vật cổ truyền nhưng vật trong Vovinam được đúc kết và phát triển đi kèm với một số thế võ để trở nên “hiểm” hơn.

Thông thường khi luyện tập, các võ sinh sẽ được tập các thế vật riêng biệt sau đó tập ghép lại thành những bài đối luyện.

Trong khi đó các đòn đánh bằng cùi chỏ của Vovinam cũng rất đa dạng. Thông thường các võ sinh mới nhập môn đã bắt đầu được học về các thế chỏ (được tổng hợp thành bộ chỏ).

Các đòn đánh chỏ của Vovinam thường tấn công vào những vùng “nhạy cảm” và dễ tổn thương của đối thủ như thái dương, mặt, yếu hầu, cằm, hay đỉnh đầu…

Do tính chất sát thương cao của các đòn chỏ nên giống với Muay Thái, đòn này hoàn toàn bị cấm trong thi đấu thể thao.

Tuy nhiên nếu áp dụng ngoài thực chiến thì đây lại là đòn mang lại hiệu quả rất lớn.

Hệ thống phản đòn

Nhiều người lầm tưởng rằng, Vovinam – Việt võ đạo là môn thiên về biểu diễn.

Nhưng thực tế lại hoàn toàn khác khi đây là môn võ được đánh giá rất cao ở khả năng thực chiến với rất nhiều đòn hiểm.

Trong đó, phải kể tới một hệ thống phản đòn cực kỳ hiệu quả. Phản đòn của Vovinam được chia làm 3 cấp độ, từ dễ đến khó.

Có hàng chục các kỹ thuật phản đấm, phản đòn đá, đạp, phản đòn khi đối phương dùng vũ khí…

Hệ thống phản đòn của Vovinam thực tế không quá khó tập, có thể áp dụng cho tất cả mọi người, không phân biệt giới tính, độ tuổi và thể trạng sức khỏe.

Từ một em nhỏ đến một cụ già hoàn toàn có thể áp dụng các chiêu thức phản đòn của Vovinam.

Hệ thống này bắt nguồn từ nguyên lý liên hoàn của môn phái. Một đòn thế Vovinam tung ra luôn có tối thiểu 3 động tác theo nguyên tắc “một phát triển thành ba”.

Giả sử, muốn phản đòn đấm thẳng tay phải của đối phương, võ sinh sẽ bước chân trái sang bên trái cùng lúc dùng tay phải gạt tay đấm đối phương để tránh né.

Sau đó phản công bằng cách dùng tay trái chém vào mắt, mặt hay yết hầu và kết thúc bằng cú đấm thấp tay phải vào bụng đối phương.

Hoặc muốn phản lại đòn đá tạt, ta chủ động xoay người, đan chéo chân và dùng hai tay để bắt chân đối phương, sau đó thực hiện đòn “quét chém triệt” sở trường của môn phái.

Nói chung, có thể đó là những động tác liên hoàn bằng tay (chém, xỉa, đấm, bật, chỏ…), hay bằng chân (đá, đạp, quét, cài, móc…), hoặc đòn tay kết hợp với đòn chân (chém quét, triệt ngã…).

Lối ra đòn này nhằm tạo lợi thế khi tự vệ và chiến đấu, phù hợp với thể trạng nhỏ bé nhưng nhanh lẹ và linh hoạt của người Việt Nam.

Đồng thời đây cũng là biện pháp đề phòng trường hợp 1 hoặc 2 đòn ban đầu đánh chưa trúng đích.

Phản đòn của Vovinam được đánh giá rất thực chiến và nếu thực hiện đúng kỹ thuật và đủ lực, hoàn toàn có thể gây ra những chấn thương rất nặng cho đối thủ.

Khóa gỡ

Không giống các môn phái cổ truyền khác, Vovinam bao gồm hẳn một hệ thống các kỹ thuật khóa gỡ. Đó là những chiêu thức hóa giải và phản công khi bị đối phương khống chế.

Tương tự như hệ thống phản đòn, khóa gỡ cũng được chia làm 3 cấp độ tùy theo trình độ của từng học viên và cũng không quá khó để áp dụng ngoài thực chiến.

Thông thường ngay khi nắm vững các kỹ thuật căn bản (tấn, đấm, đá, té ngã…), các môn sinh Vovinam sẽ được tập luyện các kỹ thuật khóa gỡ (khi bị đối phương thực hiện các động tác khống chế như nắm tóc, nắm áo, nắm tay, bóp cổ, ôm ngang…).

Để thực hiện một đòn khóa gỡ, giả sử khi bị đối phương bóp cổ từ phía sau, ta thực hiện hóa giải và phản công bằng cách:

Bước chân phải ra sau gài phía sau chân trái đối phương; tay phải đưa lên cao, cúi đầu và xoay người sang bên phải đồng thời chém mạnh tay xuống về hướng trái cho 2 tay đối phương bật ra.

Chân trái đứng trụ, đá chém tay phải chân phải (chém vào cổ và đá quét vào gót chân trái đối phương)…

Nhìn chung các đòn khóa gỡ tuy nhìn không hề đẹp mắt nhưng lại hiệu quả, có một số điểm khá giống với một số chiêu thức của các môn võ của phương Tây.

Theo Tri thức trẻ

Các đòn đá trong Vovinam – Việt Võ Đạo được chia thành hai nhóm: Nhóm các đòn đá căn bản (Kỹ thuật đơn giản – gồm đá thẳng, đá cạnh, đá tạt, đạp ngang) và nhóm các đòn chân tấn công (Kỹ thuật khó, là đặc trưng của Vovinam – gồm 21 đòn).

Đòn chân là đòn quyết tử, khi sử dụng đòn chân là người đánh muốn kết thúc trận đấu, và đây cũng là đòn sinh tử. Tại sao gọi là đòn sinh tử? Vì khi ta đánh ra nếu đánh chính xác, trúng địch thủ là ta đánh thành công, địch thủ sẽ bị té nhào tùy đòn mà bị thương tích nặng hay nhẹ, nhẹ thì có thể bị thương, nặng thì có thể bị gãy cổ, bể đầu…

Nhưng nếu đánh không trúng, địch thủ né được và có thể phản công được thì người đánh sẽ bị thương trầm trọng… do đó không bao giờ dùng đòn chân tấn công khi đối phương ở thế thượng phong (tức là còn khoẻ, có sự chuẩn bị). Chúng ta chỉ dùng đòn chân khi đã dồn đối phương vào sự mệt mỏi không chú ý hoặc không thể đỡ đòn nổi nữa rồi bất kỳ xuất ý mới đánh đòn chân…

Nhân dịp Lễ tưởng niệm ngày mất Cố võ sư sáng tổ Nguyễn Lộc – sáng tổ môn phái Vovinam – Việt Võ đạo – lần thứ 55 (1960-2015), gần 100 võ sư cao đẳng (chuẩn hồng đai, hồng đai I, hồng đai II và hồng đai III) được thăng đai mới. Trong số này có nhiều võ sư dự thi khóa thi hồng đai cấp quốc gia năm 2015 và một số  được vinh thăng do có nhiều đóng góp cho sự phát triển phong trào Vovinam suốt thời gian qua.

Lễ thắt đai được tổ chức tại Tổ đường môn phái Vovinam – Việt Võ đạo (31 Sư Vạn Hạnh, Q.10, TP.HCM) nơi mà võ sư Chưởng môn sống, giảng dạy suốt thời gian còn sống và là nơi đào tạo ra hầu hết võ sư cao đẳng của môn phái. Nơi đây cũng là nơi lưu giữ di ảnh và hài cốt của Cố võ sư Sáng tổ Nguyễn Lộc và cố võ sư Chưởng môn Lê Sáng.

Đây là kỳ thăng đai cao đẳng lớn nhất của môn phái Vovinam – Việt Võ đạo kể từ khi thành lập môn phái (1938) đến nay với số lượng võ sư từ chuẩn Hồng đai (tương đương 4 đẳng) đến Hồng đai đệ tam cấp (tương đương 7 đẳng) được thăng đai gần 100 người.

Danh sách cụ thể các tân Hồng đai:

Chuẩn Hồng đai (44 người):

Leon Blanco Rafael (Bỉ), Lê Văn Điệu (Bến Tre), Phạm Hùng (Bình Dương), Trần Hữu Chánh (Bình Dương), Võ Thanh Vân (Bình Dương), Thần Hoàng Huynh (Bình Phước), Lê Đằng Phương (Bình Phước), Đặng Ngọc Luân (Bình Thuận), Huỳnh Quốc Tịnh (Bình Thuận), Hồ Thanh Khâm  (Bà rịa – Vũng tàu), Phan Đình Vũ (Đà Nẵng), Mã Thị Yến Vi (Đồng Nai), Lê Đại Châu (Đồng Nai), Danh Phúc (Kiên Giang), Khưu Vĩnh Phú (Kiên Giang), Lê Văn Anh (Kon Tum), Hà Vĩ Hùng (Quân Đội), Mai Ngô Hoài Quốc (Quân Đội), Nguyễn Thị Hoài Thu (Quảng Nam), Lê Bá Thương (Thừa thiên – Huế), Đặng Minh Đạt (Tiền Giang), Huỳnh Thị Hồng Nhung (TP.HCM), Nguyễn Văn Cao (TP.HCM), Nguyễn Hoàng Tùng (TP.HCM), Võ Nhật Sơn (TP.HCM), Lê Đức Thắng (TP.HCM), Phạm Thế Vinh (TP.HCM), Mai Đình Phương Thanh (TP.HCM), Mai Đình Chiến (TP.HCM), Nguyễn Duy Khánh (TP.HCM), Trương Công Huệ (TP.HCM), Nguyễn Thanh Sơn (TP.HCM), Nguyễn Thành Luân (Kon Tum), Vũ Hòa Tùng Anh (Khánh Hòa), Võ Hoàng Chi (Bến Tre), Đinh Xuân Chinh (Bình Dương), Nguyễn Đậu Lynh Tần (Bình Thuận), Nguyễn Thanh Hiếu (Bình Thuận), Bùi Đình Nhân (Đăk Lăk), Hoàng Đình Hải (Gia Lai), Lương Thị Mỹ Tho (Phú Yên), Bùi Xuân Huy (Khánh Hòa), Phan Long Bính (Phú Yên), Cao Văn Nam (TP.HCM).

Hồng đai đệ nhất cấp (11 người):

Nguyễn Ngọc Tấn (Khánh Hòa), Nguyễn Đức Truy (BRVT), Nguyễn Tố Nga (TP HCM), Lê Minh Trừ (Tây Ninh), Nguyễn Thanh Dũng (Đồng Nai), Nguyễn Cấn Đạt Sĩ (Đồng Nai), Vũ Văn Điền (Đồng Nai), Từ Hoàng Long (Kiên Giang), Hà Nguyễn Duy Trung (Đồng Nai), Hà Thế Thạnh (Kiên Giang), Nguyễn Huỳnh Dũng (Kiên Giang).

Hồng đai đệ nhị cấp (19 người): 

Nguyễn Tiến Dũng (TP HCM), Vũ Đức Thanh Châu (BRVT), Nguyễn Tấn Nghĩa (Khánh Hòa), Nguyễn Thanh Sang (Quân đội), Lê Đình Phước (TP HCM), Dương Hồng Thanh (Đồng Nai), Võ Thành Lâm ( TP HCM), Lê Huyền Đức (Tây Ninh), Trần Văn Thọ (BRVT), Lê Huy Hoàng (TP HCM), Nguyễn Lâm Thanh (Phú Yên), Đoàn Văn Bình (Phú Yên), Bùi Hữu Phước (Phú Yên), Nguyễn Quý (Phú Yên), Văn Thanh Xuân (Cà Mau), Hà Thành Bình (Sóc Trăng), Nguyễn Thị Y Huệ (Kiên Giang), Nguyễn Văn Hiệp (TP HCM), Phan Hoàng Tân (Bến Tre).

Vinh thăng Hồng đai đệ tam cấp (10 người): 

Võ Văn Tuấn, Nguyễn Tôn Khoa, Tô Văn Vượng, Nguyễn Văn Hoàng, Cao Hải Bình (TP.HCM), Trần Đức Dũng (Đà Nẵng), Nguyễn Công Hóa (Lâm Đồng), Lư Quang Đức, Hoàng Tiến Đăng (Khánh Hòa), Hà Tiến Độ (Đồng Nai).

Ở TP Quy Nhơn, cách đây 5 năm chỉ có 4 điểm truyền dạy Vovinam, thì hiện tại đã tăng lên 9 phòng tập, CLB thu hút khá đông võ sinh luyện tập thường xuyên. Tuy nhiên, phong trào Vovinam vẫn chưa có được “cú hích” để phát triển mạnh như nhiều tỉnh, thành trong khu vực.

Vovinam hiện nay đang ngày càng phát triển mạnh ở trong nước và lan rộng đến nhiều quốc gia trên thế giới. TS Võ Danh Hải – Tổng thư ký Liên đoàn Vovinam thế giới cho biết: “Việc quảng bá và xây dựng phong trào Vovinam – Việt Võ Đạo đến thế giới là một quá trình đầy gian truân nhưng cũng rất đáng tự hào, vì chỉ sau hơn 12 năm, Vovinam đã được truyền bá đến tất cả 5 châu trên thế giới, đặc biệt là Châu Phi, chúng ta đã có được một tập thể gần nửa vạn môn sinh tại 6 quốc gia trong khu vực này, trong đó phát triển nhất là phong trào tại Algeria. Tại Việt Nam, môn Vovinam đã được các tỉnh đưa vào tập luyện và thi đấu. Trong chuyến công tác gần nhất tại Quy Nhơn- Bình Định, tôi đã đến các CLB tập luyện Vovinam, nhìn chung tôi đánh giá rất cao về tinh thần học hỏi, chuyên cần khổ luyện trong luyện tập của các võ sinh. Với điều kiện vật chất còn thiếu thốn nhưng các võ sĩ trẻ vẫn thể hiện niềm đam mê to lớn đối với Vovinam. Với sự nghiêm túc của các võ sư cùng với tinh thần tập luyện hăng say của các võ sĩ, tôi nhận thấy rằng, TP Quy Nhơn- Bình Định sẽ là mảnh đất có thể phát triển tốt môn phái này.”

Nhiều địa điểm tập luyện

Hiện tại, ở TP Quy Nhơn có 9 võ sư, trong đó có 3 võ sư cao đẳng và 6 võ sư chuẩn cao đẳng. Thế hệ kế cận cũng đã có khoảng 25 huấn luyện viên thực hiện tốt việc truyền dạy. Hằng ngày, thường xuyên có vài trăm võ sinh đến luyện tập ở 9 phòng tập, CLB trên địa bàn TP Quy Nhơn. Tìm đến khoảng sân của Nhà Văn hóa Lao động tỉnh vào các buổi chiều tối thứ Ba, Năm, Bảy, có thể thấy không khí tập luyện hào hứng của các võ sinh. Võ sư Thái Văn Hùng, Chủ nhiệm CLB Vovinam thuộc Nhà Văn hóa Lao động tỉnh, cho biết: “CLB thu hút 400 – 500 lượt võ sinh đến tham gia luyện tập hằng năm. Đông nhất là vào các tháng hè, như hiện nay có 80 võ sinh thuộc nhiều lứa tuổi đang luyện tập. Ngoài tôi chịu trách nhiệm chính, còn có sự hỗ trợ thêm của các học trò có trình độ HLV để truyền dạy về kỹ thuật chiến đấu, tự vệ, đối kháng, đa luyện, đơn luyện, binh khí cho học trò”.

Ngoài truyền dạy tại các phòng tập, CLB, võ sư Trương Quang Bính mấy năm gần đây còn nhận lời đến dạy ngoại khóa cho học sinh một số trường mầm non ở Quy Nhơn. Nhiều năm qua, một số CLB Vovinam ở Quy Nhơn đã cố gắng tạo điều kiện cho các VĐV tham gia các giải đấu ở khu vực và toàn quốc để giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, đồng thời khẳng định được chất lượng đào tạo qua việc đoạt thành tích. Gần đây nhất tại giải Vovinam Cúp các CLB toàn quốc năm 2014, CLB Vovinam Nhà Văn hóa lao động tỉnh đã đoạt 1 HCB hội diễn, 1 HCB đối kháng.

Cần một “cú hích”

Dù có chuyển biến tích cực trong việc truyền dạy, phong trào Vovinam ở TP Quy Nhơn nói riêng và tỉnh Bình Định nói chung vẫn “tụt lại” so với nhiều tỉnh, thành khác trong khu vực miền Trung trước đây có phong trào yếu hơn. Điều này có phần nguyên nhân là do  sự hỗ trợ của Sở VH-TT &DL và Liên đoàn Võ thuật Bình Định đến nay đối với Vovinam hầu như chủ yếu là về mặt “tinh thần”, còn lại đều do các CLB tự thân vận động. Võ sư Thái Văn Hùng tâm sự: “Do thiếu thốn kinh phí, nên trước đây khi thầy Trương Quang Bính dẫn học trò chúng tôi đi tham dự các giải đấu Vovinam ở khu vực và toàn quốc, thường chỉ có thuê một phòng 4 người mà ở dồn 10 người, 2 võ sinh ăn một phần cơm, có khi  đem theo xe đạp vào TP Hồ Chí Minh để làm phương tiện di chuyển đến nơi thi đấu. Những năm qua, đến lượt tôi dẫn học trò đi thi đấu cọ xát, dù cố gắng tự xoay xở gói ghém để điều kiện ăn ở khá hơn nhưng cũng rất chật vật”.

Nhiều năm qua, các võ sư, huấn luyện viên vẫn đang trăn trở thành lập Hội Vovinam trực thuộc Liên đoàn Võ thuật Bình Định. Hiện hầu hết các tỉnh, thành có phong trào luyện tập phát triển đều đã thành lập Hội Vovinam từ lâu, đồng thời đầu tư nhiều kinh phí để phát triển bộ môn. Được biết, tỉnh Phú Yên đã dành nguồn kinh phí đến 1,2 tỉ đồng để tổ chức tốt hơn các hoạt động luyện tập, thi đấu Vovinam. Võ sư Trương Quang Bính cho biết: “Cách đây 7 năm, chúng tôi đã có đề xuất thành lập Hội Vovinam nhưng chưa được UBND tỉnh thông qua. Hiện nay, các điều kiện về nhân lực đã có thêm bước phát triển về số lượng và chất lượng chuyên môn, nên thời gian tới các võ sư, huấn luyện viên sẽ tiếp tục họp bàn đề xuất lại việc thành lập Hội Vovinam, nhằm hướng đến phát triển phong trào một cách bài bản, sâu rộng hơn”.

Trung Hiếu

Võ đường Lý Xuân Hỷ nức tiếng khắp các làng võ Bình Định nói riêng và cả nước nói chung bởi chính nơi đây tàng giữ một bí kíp tuyệt kỹ công phu: Tuyệt quyền “Miêu tẩy diện” tức “mèo rửa mặt”.

Với việc quan sát một chú mèo rửa mặt mỗi sáng tinh mơ, dòng võ Lý gia đã mô phỏng và cho ra đời bài quyền trứ danh Miêu tẩy diện, một trong những bài võ mèo tồn tại lâu đời nhất, được phân thành các thế liên hoàn, biến hóa linh diệu, phối hợp nhịp nhàng thủ – cước pháp, mô phỏng theo các đặc tính vốn có của loài linh miêu: hết sức nhẹ nhàng, biến hóa khôn lường, không nghe tiếng động, tựa như chiếc lá vàng bay…

Đã bước vào tuổi 75 đã được xếp vào hàng “lão” võ sư, hầu hết các võ sư trong vùng đều kiêng nể võ sư Lý Xuân Hỷ về thành tích bất khả chiến bại. Trong hơn 300 lần thượng đài từ Nam chí Bắc, ông chỉ thua một lần duy nhất.

Ông đã từng đưa bài “võ mèo” sang tận nước Nga thi đấu biểu diễn và làm nức lòng giới võ thuật nước này khi biết ông chỉ là một nông dân và bài tuyệt kỹ chỉ là mô phỏng hình ảnh con mèo rửa mặt và võ sân cát sau vườn nhà không hơn không kém…

Theo quan điểm Võ cổ truyền Việt Nam, học quyền trước rồi mới học chiến đấu sau, học nhiều bài quyền phong phú thì đòn thế chiến đấu mới đa dạng.

Không học bài quyền mà chỉ học đấu đối kháng thì chỉ đấu được trên võ đài với một số đòn thế hạn chế trong luật thi đấu mà thôi, và học như thế là học thi đấu đối kháng chớ không phải là học võ thuật cổ truyền của dân tộc.

Học võ thuật cũng giống như trồng một cái cây. Tập căn bản(tấn pháp, bộ pháp, thủ pháp, cước pháp, thân pháp…) giống như chăm bón bộ rễ cho cây sống và phát triển. Tập bài quyền giống như vun xới cho gốc cây ngày càng to khoẻ và cành, lá ngày càng sum suê. Cành, lá sum suê thì cây mới cho ra nhiều hoa, lắm quả mà hoa, quả trong võ thuật chính là đòn, thế để chiến đấu. Bởi vậy, muốn đòn, thế trong chiến đấu được đa dạng thì phải dốc tâm nghiên cứu, ra sức tập luyện bài quyền, quyền tay không và quyền binh khí, cho đến khi đạt lý và đạt hết cái sở dụng của một bài quyền.

Ông cha ta sáng chế ra nhiều bài quyền không phải là vô cớ, không phải là làm điều vô ích. Mỗi bài quyền là một kết quả nghiên cứu, thực nghiệm bằng xương máu có khi phải đánh đổi cả sinh mạng trong chiến đấu và là một nổ lực  tận hiến của một hoặc nhiều người. Hằng trăm, thậm chí hàng ngàn bài quyền còn lưu truyền được đến ngày nay là tài sản vô giá đã được hằng hằng thế hệ võ sư, võ sĩ trong quá khứ tác tạo ra, có khi một vài bài trong số đó đã chiếm mất cả một đời của không ít người trong số họ.

Các đòn thế trong quyền là hiện thân của kỹ thuật thực chiến.

Trên đây là phương pháp truyền dạy một bài quyền (quyền tay không hoặc quyền binh khí). Phân thế một bài quyền được hướng dẫn theo một phương pháp riêng .

Người học võ trọng tinh thần thượng võ – còn chính khí là một trong những yếu tố làm nên tinh thần đó. Người thượng võ có nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, bất khuất, kiên cường, uy dũng, liêm sỉ, chính trực…

Lịch sử chứng minh những võ tướng trung kiên, chân thực đều là người chính khí. Đặng Đức Siêu (1751 – 1810) trong bài văn tế Võ Tánh và Ngô Tùng Châu có viết: “…Chỉ non sông giã với cô thành, chén tân khổ nhắp ngon mùi chính khí…” (tân khổ là cay đắng, có nghĩa là thuốc độc. Uống thuốc độc chết để bảo toàn chính khí).

Võ thuật tồn tại qua bao thời kỳ, bao thế hệ, có lúc mưa dồn sóng dập nhưng vẫn uy vũ trường tồn giữa trời cao, biển rộng, đất dày bởi trong võ có chính khí. Để được chính khí người học võ tinh tấn rèn luyện, sửa thân tâm chính trực, có ý chí và lý tưởng.

Võ tướng Trần Bình Trọng: tinh thần bất khuất

Trần Bình Trọng (1259 – 1285), danh tướng đời Trần, sinh tại xã Bảo Thái, nay là huyện Thanh Xuân tỉnh Thanh Hóa, có lòng dũng liệt hơn người. Ngày 21 tháng Giêng năm Ất Dậu (Trùng Hưng thứ I), ông cầm quân đánh giặc, bị bắt rồi hy sinh khi chặn giặc ở bãi Thiên Mạc trong cuộc chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai, được truy phong tước Bảo Nghĩa Vương.

Sử chép: Trần Bình Trọng bị bắt, tướng Nguyên là Thoát Hoan biết ông là tướng tài, tìm mọi cách khai thác, dụ hàng nhưng ông kiên quyết không khuất phục. Khi được hỏi có muốn làm vương đất Bắc không, Trần Bình Trọng đã khẳng khái trả lời: “Ta thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc”. Trần Bình Trọng bị quân Nguyên giết, năm đó ông 26 tuổi.

Tranh sơn dầu khắc họa khí phách danh tướng Trần Bình Trọng

Phan Kế Bính trong “Truyện Hưng Đạo” có thơ vịnh tinh thần bất khuất của danh tướng Trần Bình Trọng như sau:

Giỏi thay Trần Bình Trọng!
Dòng dõi Lê Đại Hành,
Đánh giặc dư tài mạnh,
Thờ vua một tiết trung,
Bắc vương sống mà nhục,
Nam quỷ thác cũng vinh,
Cứng cỏi lòng trung nghĩa,

Võ tướng Hoàng Diệu: quyết tử với Hà Thành

Hoàng Diệu (1828 – 1882), người quyết tử bảo vệ thành Hà Nội khi bị Pháp tấn công năm 1882. Tên thật của ông là Hoàng Kim Tích, tự Quang Viễn, hiệu Tỉnh Trai, sinh ngày mồng 10 tháng 2 năm Kỷ Sửu, niên hiệu Minh Mạng thứ X (1828) tại làng Quang Đài, huyện Diên Phước (sau đổi là huyện Điện Bàn), tỉnh Quảng Nam. Ông thi đỗ Cử nhân khoa Mậu Thân, nhằm niên hiệu Tự Đức nguyên niên năm 20 tuổi. Khoa Quý Sửu niên hiệu Tự Đức thứ VI, ông đỗ Phó bảng.

Sự kiện quân Pháp tấn công Thành Hà Nội

Sau khi chiếm được Nam bộ, Pháp chuẩn bị tấn công Bắc bộ. Vua Tự Đức giao cho Hoàng Diệu làm Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội và Ninh Bình – 1880) với chức hàm Binh bộ thượng thư kiêm cả việc Thương chính. Từ năm 1880 – 1882 ông đã ba lần dâng sớ xin triều đình chi viện để củng cố phòng tuyến chống giặc tại Hà Nội, nhưng không nhận được hồi âm từ Huế.

Rạng ngày 25 tháng 4 năm 1882 tức ngày mồng 8 tháng 3 năm Nhâm Ngọ, Đại tá Henri Rivière cho 4 tàu chiến áp sát thành Hà Nội, hạ tối hậu thư yêu cầu Hoàng Diệu giải giới binh linh, và hẹn 8 giờ sáng hôm ấy các quan văn võ, Tổng đốc, Tuần vũ, Bố chánh, Án sát, Đề đốc và chánh phó Lãnh binh trong thành Hà Nội phải đến nộp mình tại dinh của Henri Rivière nhưng Hoàng Diệu không nghe theo.

8 giờ 15 phút quân Pháp bắt đầu tấn công, tàu chiến bắn yểm trợ cho 450 quân và thân binh đổ bộ chiếm thành Hà Nội. Tổng đốc Hoàng Diệu và quân dân trong thành chống giữ rất anh dũng, quyết tâm sống chết với Hà thành. Sự kháng cự quyết liệt đó đã gây nhiều thiệt hại nặng cho đối phương, Từ sự việc kho thuốc súng trong thành bị nổ gây nhiều đám cháy lớn, làm quân sĩ hoang mang cùng với sự chênh lệch về tương quan lực lượng, hỏa lực giữa đôi bên nên chỉ hơn hai giờ sau thì thành Hà Nội bị chiếm.

Trong tình thế tuyệt vọng, dù lực lượng binh lính trong thành ngày càng yếu đi nhưng Tổng đốc Hoàng Diệu vẫn cùng quân sĩ chống lại đến giây phút cuối cùng. Khi không còn khả năng chống trả, Hoàng Diệu ra lệnh cho binh sĩ giải tán để tránh thương vong, một mình ông vào hành cung cắn ngón tay lấy máu thảo tờ di biểu tạ tội với Vua Tự Đức, rồi ra trước Võ miếu nơi cửa Bắc dùng khăn bịt đầu thắt cổ tự tử, hưởng dương 54 tuổi.

Di biểu viết: “Tướng lược phi trường, tử quí sanh nhi vô ích. Thành vong mạc cứu, túng nhiên tử hữu dư cô… Cô trung nhi thệ dữ Long thành, nguyện trùng tiên thần Nguyễn Tri Phương ư địa hạ. Sổ hàng huyết lệ, vạn lý quân môn, nguyện nhật nguyệt chi chi chiêu minh, biểu thần xích tâm nhi dĩ”. Có nghĩa là: “Làm tướng bất tài, thần tự nghĩ sống cũng vô ích, dẫu biết rằng thành mất mà có chết cũng còn có tội… Một mình thề với Long thành, thần nguyện theo gương Nguyễn Tri Phương ngày trước mà xuống nơi suối vàng. Vài dòng huyết lệ, cửa rồng muôn dặm, xin mặt trời mặt trăng soi tỏ tấm lòng son”.

Tổng đốc Hoàng Diệu chết theo thành Hà Nội, người dân Bắc Hà và cả nước vô cùng khâm phục cảm thương; ông được thờ trong miếu Trung Nghĩa ở Huế và miếu Tam Trung ở Hà Nội. Để tưởng nhớ Hoàng Diệu, tại đền Trung Liệt trên gò Đống Đa cùng với Nguyễn Tri Phương có câu đối hai bên cổng:

Thử thành quách, thử giang sơn, bách chiến phong trần dư xích địa
Vi nhật tinh, vi hà nhạc, thập niên tâm sự vọng thanh thiên
(Kia thành quách, kia non sông, trăm trận phong trần còn thước đất,
Là trời sao, là sông núi, mười năm tâm sự với trời xanh)

Đương thời, trước tấm gương trung nghĩa sáng chói của Hoàng Diệu, danh sĩ Ba Giai tức Nguyễn Văn Giai ở Bắc Hà đã ví Hoàng Diệu với vị đại thần Nam Tống bên Trung Hoa là Văn Thiên Tường, và hết lời tán dương công nghiệp của Hoàng Diệu trong tác phẩm “Hà thành thất thủ chính khí ca”, có lời lẽ đau buồn thống thiết.

Một cơn gió thảm mưa sầu,
Nấu nung gan sắt, dãi dầu lòng son.
Chữ trung còn chút cỏn con,
Quyết đem gửi cái tàn hồn gốc cây.
Trời cao, biển rộng, đất dày,
Núi Nùng, Sông Nhị, chốn này làm ghi.

Thượng võ – một trong những đức tính quan trọng đối với môn sinh võ cổ truyền Việt Nam

Hình ảnh Võ cổ truyền trong lịch sử Việt Nam ngàn đời soi bóng, thiên cổ lưu danh; dẫu có phải trải qua bao nhiêu cơn gió thảm mưa sầu, bao nhiêu lần bị vong tình bội nghĩa nhưng vẫn là hồn thiêng của tổ quốc, là máu xương của dân tộc. Chính khí không thể vay mượn, không thể giả danh, không thể cưỡng dụng.

Chào thỉnh thủ là một cách chào đặc thù của người học võ đối với đồng đạo võ lâm và là cách thể hiện tấm lòng tri ân, sùng kính đối với các vị Tiền nhân võ liệt đã khuất.

Về hình thức, khi chào thỉnh thủ người ta thực hiện một số động tác theo trình tự:  Đứng nghiêm, thân thẳng đứng, mặt nhìn thẳng về phía trước, hai bàn tay nắm lại đặt ở hai bên hông, ngón tay cái chặn lên khớp thứ hai của hai ngón trỏ và giữa. Bàn tay trái mở ra (ngón tay cái gấp lại và 4 ngón kia duỗi thẳng, khép sát nhau) rồi hai tay hạ xuống, vòng lên hai bên và hợp nhau lại trước ngực (Nắm tay phải úp lại và đặt sát vào lòng bàn tay trái, các ngón của bàn tay trái hướng lên, hai chỏ ngang bằng nhau). Đẩy nhẹ hai bàn tay thỉnh thủ tới hướng trước, cách ngực khoảng 20 cen-ti-mét.

Trong thực tế thì hình thức này có một số thay đổi về chi tiết động tác theo từng võ phái, chẳng hạn như: Có võ phái mở bàn tay phải, nắm bàn tay trái (tức là ngược lại với hình thức chào ở trên là mở bàn tay trái nắm bàn tay phải). Có võ phái không mở bàn tay trái để các ngón tay hướng thẳng lên mà các ngón tay cong quặp xuống ôm lấy lưng bàn tay phải. Có võ phái đưa hai bàn tay thỉnh thủ khép sát nhau qua ngực trái rồi mới đẩy tới trước ngực.

Về nội dung, ý nghĩa của động tác chào thỉnh thủ cũng có nhiều cách giải thích khác nhau. Cách giải thích thứ nhất là: Bàn tay nắm tạo ra chữ “Nhật” và bàn tay mở tạo ra chữ “Nguyệt” (Người Việt Nam ngày xưa, trước thế kỷ XX vẫn dùng chữ Hán trong giáo dục và văn tự hành chính). Hai chữ “Nhật” và “Nguyệt” ghép lại thành chữ “Minh” có nghĩa là “sáng”. Theo quan niệm này, người học võ phải luôn giữ lòng mình trong sáng, làm việc gì cũng minh bạch. Cách giải thích thứ hai cũng đồng quan điểm về hình thức chào thỉnh thủ tạo ra chữ “Minh” nhưng về ý nghĩa, mục đích của cách chào thì lại giải thích khác: Cách giải thích này cho rằng khi nhà Minh bên Tàu bị thất thủ vào năm 1644 bởi cuộc bạo động được chỉ huy bởi Lý Tự Thành (người lập ra nhà Đại Thuận, sau này người Mãn Châu chiếm quyền lực và lập ra nhà Thanh), những triều thần trung thành của nhà Minh chạy sang nước Việt sinh sống, họ đã tạo ra cách chào chữ “Minh” như đã nói trên để dễ nhận biết nhau. Đa số những người này đều là dân võ nghệ cao cường nên cách chào của họ dần dà trở thành phép chào chung của đồng đạo võ lâm mà ngày nay ta gọi là chào “thỉnh thủ”.

Hổ quyền là tượng hình quyền trong Võ thuật cổ truyền. Hổ quyền mô phỏng động tác, tư thế tấn công, phòng thủ của loài hổ trong đời sống rừng xanh hoang dã. Hổ được mệnh danh là chúa sơn lâm bởi tính cách oai nghi hùng dũng của nó. Hổ chỉ tấn công trong trường hợp tự vệ và khả năng chiến đấu của hổ rất cao, đặc biệt là hổ trảo.

Hổ quyền luyện gân cốt, chỉ lực cùng sự vững chãi, nhanh nhẹn. Yếu chỉ quyền pháp dũng mãnh, uy nghi, nhằm phát huy nội lực, biến đổi tình trạng gân cốt, có sức bền bỉ, dẻo dai, linh hoạt khi phát kình nội lực, lúc phát nổi ngoại công.

Loài hổ nắm giữ vị trí quan trọng trong văn hóa Á Đông

Có rất nhiều chiêu thức chiến đấu tượng hình đặc thù mang tên loài hổ để diễn tả các thế đánh Võ thuật cổ truyền mà chúng ta thường gặp ở các bài quyền truyền thống: Bạch hổ khởi động, Nhị hổ tiềm tung, Mãnh hổ xuất sơn, Hắc hổ hạ sơn, Ngọa hổ phục lâm…
Theo quan niệm dân gian Á Đông, đặc biệt là Việt Nam và Trung Quốc, hổ là  hình ảnh uy nghi, đầy ấn tượng. Hổ tượng trưng cho sức mạnh và dân gian cũng đã thần thánh hóa hổ, cho hổ sứ mạng thiêng liêng có khả năng diệt trừ được ma qủy. Có hình hổ trấn giữ ở cửa thì tà ma không dám thâm nhập. Bởi vậy hình tượng hổ đã trở thành phổ biến trong đời sống văn học, nghệ thuật dân gian, đặc biệt hổ đã được vẽ thành tranh và tạc thành tượng để thờ ở các đền, đình, miếu, điện…

Loài hổ là một trong năm loài động vật (Long – Xà – Báo – Hổ – Hạc), xuất hiện trong nền võ thuật Á Đông